Wat er in de hersenen gebeurt voorafgaand aan een burn-out

Wat er in de hersenen gebeurt voorafgaand aan een burn-out

Elke dag net wat te veel stress doet delen van de hersenen krimpen, terwijl andere groeien. Herstel daarvan duurt lang.

Van de ene op de andere dag veranderde Dorien (30) van een drukke consultant in iemand voor wie zelfs een tochtje naar de supermarkt te veel was. Een burn-out was de diagnose. Pas na anderhalf jaar therapie hervond ze zich, al liet ze de consultancy voor altijd achter zich.

Dorien werd geveld door de ­gevolgen van cumulatieve stress: het elke dag opbouwen van stress, totdat de emmer van het lichaam overloopt. ‘Het is belangrijk om de negatieve gevolgen van stress te herkennen,’ zegt Ron de Kloet (70), Akademiehoogleraar en emeritus hoogleraar medische farmacologie bij het Leiden ­Academic Centre for Drug Research.

‘Je kunt het nog zo belachelijk druk hebben, als je de boel onder controle hebt, is er weinig aan de hand. Het wordt pas gevaarlijk als je het overzicht kwijt bent en achter de feiten aanloopt. Als je constant niet weet wat je te wachten staat, dan krijg je problemen in je brein.

‘In de basis is stress een nuttig signaal, zonder dat is leven onmogelijk,’ laat De Kloet niet na te benadrukken. Een gezonde stressvolle reactie ligt ten grondslag aan het leren omgaan met nieuwe situaties en gaat als volgt: als eerste reageert de amygdala, het deel van het brein waar emoties worden gegenereerd.

De reactie is snel en intuïtief: je hartslag stijgt, je bloeddruk loopt op en je staat op het punt om bijvoorbeeld agressief ofwel angstig te reageren.

Primaire reactie

De amygdala staat in contact met zowel de hippocampus als de frontale cortex, het voorste gedeelte van de hersenen. De hippocampus zet een adres op de ervaring: hij slaat op wat er waar en wanneer gebeurde. Vervolgens koppelt de cortex terug naar de amygdala: geen paniek, er is niet zo veel aan de hand.

De rust keert terug in de hersenen en een volgende keer dat een soortgelijke ­situatie zich aandient, kan de primaire emotionele reactie achterwege blijven.

Zo niet bij mensen die het gevoel hebben dat ze het leven niet onder controle hebben. ‘Je ziet dat bij hen de amygdala constant aan staat. Ze krijgen wel terugkoppeling, maar doordat de stress maar blijft komen, helpt dat niks,’ zegt De Kloet.

Wat er vervolgens gebeurt, is dat het lichaam zich gaat aanpassen aan de nieuwe situatie van constante stress. ‘Bij mensen met chronische stress zie je dat de zenuwcellen in de amyg­dala gaan groeien en meer uitlopers krijgen. Delen van de hippocampus en delen van de frontale cortex krimpen juist.’

Nieuwe normaal

Met deze aanpassing maken de hersenen de constante onzekerheid tot het nieuwe normaal, in de hoop er zo mee te kunnen omgaan.

Dat kan een tijd goed gaan, maar het vreet energie. En dat gaat ten koste van andere ­lichaamsfuncties. Niet voor niks vallen mensen onder stress vaak af en worden ze sneller ziek. ‘Maar het gaat pas echt mis als er opeens een nieuwe extra stressfactor bij komt,’ zegt De Kloet.

Dat kan van alles zijn, zoals een verbroken relatie of een verbouwing die misloopt. ‘Door de kleinere hippocampus en cortex kunnen de hersenen daar niet meer mee omgaan. De emmer loopt over en een burn-out of zelfs een depressie is een feit.’
Dat is ook goed terug te zien op DNA-niveau. Als wetenschappers met zogeheten moleculaire technieken kijken welke genen aan en uit staan bij iemand met chronische stress en dat vergelijken met iemand die zich goed voelt, dan is er in beginsel weinig verschil waar te nemen tussen die twee. Maar zodra die extra stressfactor er bij komt, worden de verschillen in gen-expressie enorm.

Het is dan ook niet voor niks dat het herstel van een burn-out zo lang kan duren. De hersenen moeten zich weer vormen naar de oorspronkelijk staat.

Anderhalf jaar herstel voordat alles weer functioneert zoals het zou moeten, is dan ook zeker geen uitzondering.

Elsevier nummer 20, 16 mei 2015

 

Stress en je gezondheid

Happiness

14717268_1251942394829051_8348629007012783960_n

re-integratie

Symptomen van een burn out herkennen

Wees er vroeg bij!

 

Het hebben van een burn-out is al lang geen taboe meer. Sterker nog: volgens het CBS heeft zo’n 10 procent van de Nederlandse beroepsbevolking last van burn-out-verschijnselen. Maar gezond is natuurlijk anders. Hoe herken je de symptomen?

5 Symptomen van een burn-out tijdig herkennen én erkennen is heel belangrijk. Het helpt je namelijk een burn-out te voorkomen of de kans erop aanzienlijk te verkleinen.

1. GEEN ENERGIE EN ZIN MEER HEBBEN
Een van de belangrijkste symptomen van een burn-out is geen energie of zin hebben iets te doen. Noch werken, noch activiteiten thuis lijken zinvol. Hierbij kun je denken aan: spelen met je kinderen, sporten met je vrienden en seks hebben met je partner. Je ligt lusteloos en uitgeput op de bank voor je uit te staren naar de tv.

2. PIEKEREN EN SLECHT SLAPEN
Ook continu piekeren en slecht slapen zijn symptomen van een burn-out. Je maalt de hele dag over je werk, de druk, collega’s die de kantjes eraf lopen en de targets die je wellicht niet gaat halen. Dat gemaal gaat dag en nacht door. Hierdoor kamp je met slaapgebrek, ga je je steeds vermoeider voelen, functioneer je slechter en ga vervolgens nog meer piekeren. Het eindresultaat is dat je jezelf compleet uitput en een burn-out riskeert.

3. VERMINDERDE LICHAMELIJKE CONDITIE
Naast chronische vermoeidheid, een van de meest voorkomende symptomen van een burn-out, is er doorgaans ook sprake van een lage lichamelijke weerstand. Hard werken en slecht of ongezond eten, vanwege de werkdruk gaat nogal eens hand in hand. Op den duur heeft dat z’n weerslag op je gesteldheid. Verkoudheidjes, grieperig zijn, hoofdpijn en maag- en darmklachten komen daarom regelmatig voor bij een burn-out.

4. OVERGEVOELIG EN SNEL GEÏRRITEERD
Steeds ingespannen met je werk bezig zijn, kan ervoor zorgen dat je overgevoelig wordt en sneller geïrriteerd bent. Na een lange dag op je werk wil je rust. Maar heb je een gezin? Dan zal dat vaak niet direct gaan. Je kinderen eisen je aandacht op. Willen spelen, zetten de tv of radio hard aan, slaan met deuren enzovoort. De overload aan activiteiten en geluiden kan je behoorlijk irriteren en zorgen dat je regelmatig uit je slof schiet. Heb je hier last van? Wees alert, want dit zijn eveneens symptomen van een burn-out.

5. ONVERSCHILLIGHEID EN ONZEKERHEID
Minder betrokken zijn bij je werk, je onverschillig gedragen, afstandelijk opstellen en/of minder interesse tonen in je eigen werk en dat van je collega’s, zijn allemaal symptomen van een burn-out. Datzelfde geldt voor onzeker zijn over je werkprestaties, een lage eigenwaarde en negatieve gedachten ontwikkelen als: ik ben waardeloos.

 

Overigens hoeven niet alle hier bovengenoemde kenmerken zich te openbaren bij een burn-out. Iedereen is anders en reageert ook anders.

Nog even war waarschuwingssignalen op een rij:

  • Concentratieproblemen
  • Vergeetachtigheid
  • Stemmingwisselingen (je bent snel boos of just verdrietig)
  • Besluiteloosheid (moeilijkheden om hoofd- en bijzaken te onderscheiden)
  • Slaapproblemen (inslaap- en doorslaapproblemen, angstdromen)
  • Meer fouten maken
  • Lusteloosheid (je energie is weg, je hebt nergens zin in)
  • Onverschilligheid (dingen kunnen je weinig meer schelen)
  • Onzekerheid over je functioneren; je voelt je minderwaardig
  • Seksuele problemen (geen zin en/of impotentie)
  • Gedragsveranderingen
  • Spreektempo verandert (tempo maar ook de samenhang tussen zinnen)
  • Je verliest je in je werk (steeds meer uren maken. Je negeert hobby’s en sociale contacten)
  • Verminderde lichamelijke conditie (moe, verkouden, vaak grieperig,hoofdpijn)

Positieve psychologie

 

Positieve psychologie



From fixing what’s wrong, to building what’s strong
”
Cedrus werkt vanuit de Positieve psychologie. Dit is een gebied binnen de psychologische wetenschap wat  de laatste 15 jaar enorm aan terrein heeft gewonnen.

Daar waar de traditionele psychologie zich voornamelijk bezig houdt met het verminderen van pathologie, dysfuncties en tekortkomingen, richt de positieve psychologie zich juist op het versterken van positieve eigenschappen van mensen, zoals hun kwaliteiten en vaardigheden.

De wetenschap laat in toenemende mate zien dat de traditionele, probleem georiënteerde visie op het menselijk functioneren ontoereikend is en in sommige gevallen zelfs een averechts effect heeft.

Onderzoek laat bovendien zien dat het versterken van positieve kwaliteiten, zoals dankbaarheid en optimisme, niet alleen leidt tot een afname in psychische problematiek, maar tegelijkertijd de veerkracht vergoot.

Hierdoor wordt de kans op terugval kleiner.

Binnen de positieve psychologie wordt echter niet naar het positieve gekeken zonder erkenning van negatieve aspecten van het leven, zoals pijnlijke emoties, falen en andere problemen.

Juist de erkenning van het negatieve en het positieve resulteert in een completer beeld van het menselijk functioneren.

De kennis en technieken uit de positieve psychologie kunnen direct gebruikt worden in een klinische context als ook bij mensen zonder specifieke klachten om:

  • meer veerkracht (resilience) te ontwikkelen
  • persoonlijke waarden te identificeren en gedrag volgens deze waarden te bevorderen
  • een meer effectieve relatie tot problemen te ontwikkelen
  • algemeen welzijn (geluk) blijvend te vergroten